AMSTERDAM - Minder dan een jaar na het begin van de bezetting in mei 1940 kwamen Nederlanders massaal in verzet tegen de vervolging van de Joodse medeburgers. Na de afschuwelijke razzia’s in het voorafgaande weekend was er dinsdag 25 en woensdag 26 februari 1941 een staking tegen de Duitse bezetters. Met een lezing wil het Purmerends comité oproep herdenking Februaristaking 1941 aandacht vragen voor de herdenking woensdagmiddag 25 februari op het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam.

Historicus en leraar aan het Jan van Egmond Lyceum Jan Willem van den Bos vertelde tijdens de lezing ondersteund met korte films over de kennis van organisatie, verloop en gevolgen van de dappere staking in oorlogstijd. De Communistisch Partij van Nederland (CPN) nam het initiatief en had ruime organisatorische ervaring om in korte tijd de staking voor te bereiden. Bijna zestig mensen waren op de lezing in bibliotheek Purmerend afgekomen.

Historisch besef
Van den Bos begon zijn verhaal met de beperkte belangstelling voor en kennis van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog bij jongeren. Met het opstellen van stambomen blijken jongeren vaak interesse voor en kennis van geschiedenis te krijgen. Belangrijk is daarbij de betrouwbaarheid van bronnen. Dat is in deze tijd van social media bijzonder lastig. Mensen die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt gaan er anders mee om. Schrijver Harry Mulisch verwoordde dat met ‘Ik bén de Tweede Wereldoorlog’. De band van zijn vader met de nazi’s zorgt er voor dat Harry’s Joodse moeder niet naar de kampen hoeft. Zijn vader als collaborateur en zijn moeder als slachtoffer komen samen in zijn leven.

Volgens Van den Bos is historisch besef voorwaarde voor het in het algemeen begrijpen van de noodzaak van verzet. Er zijn altijd paralellen met ontwikkelingen en gebeurtenissen in het heden en dan is de waarschuwing uit het verleden behulpzaam. Dit jaar 85 jaar geleden was de Februaristaking 1941.

Slapen
Voor de context van de Februaristaking 1941 begint Van den Bos met de radiotoespraak in 1936 van premier Hendrik Colijn: ‘Ik verzoek den luisteraars dan ook om wanneer zij straks hunne legersteden opzoeken, even rustig te gaan slapen als ze dat ook andere nachten doen. Er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn.’

De nazi’s lieten na de bezetting steeds meer hun werkelijke gezicht zien. De Weerbaarheidsafdeling (WA) van de Duitsgezinde Nationaal-Socialistische Beweging in Nederland (NSB) provoceerde onder toeziend oog van Duitse militairen steeds vaker gewelddadig de Joodse inwoners van Amsterdam. Nadat een lid van de WA tijdens een provocatie in februari 1941 was gewond geraakt en later overleden vonden in Amsterdam 22 en 23 februari twee razzia’s plaats, waarbij bijna vierhonderd Joodse jongemannen zijn opgepakt, gedeporteerd en vermoord.

Foto’s razzia
In totaal zijn 21 foto’s van deze razzia’s bewaard gebleven. De foto’s zijn gemaakt door een onbekende Duitser, de winkelmedewerker zag in dat deze foto’s erg belangrijk waren en maakte twee setjes met afdrukken. Een set gaf hij terug aan de Duitse fotograaf, de andere verstopte hij.

Massaal protest

Na de oproep ‘STAAKT!!! STAAKT!!! STAAKT!!!’ begon in Amsterdam de staking van twee dagen. De ochtend van 25 februari 1941 stonden de trams stil in Amsterdam. Ook in Zaandam, Haarlem, Velsen, Hilversum, Bussum, Weesp, Muiden en de stad Utrecht is gestaakt. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in bezet Europa. De stakers waren niet alleen communisten. Na de staking openden de bezetters de jacht op CPN-leden, vanwege hun deelname aan en het organiseren van de staking.

Van den Bos sloot de lezing af met verwijzing naar het begin februari gepubliceerde boek ‘We moeten iets dóén!’ van Elsbeth Etty. Zij deed onderzoek naar feit en fictie in het lijvige boek Februari van Theun de Vries. De Vries heeft volgens haar op basis van tientallen interviews een boeiende en historisch correcte roman over de staking geschreven.

Jaarlijkse herdenking
Sinds 1946 is er de jaarlijkse herdenking van de Februaristaking 1941. Communisten waren lange tijd niet welkom bij de officiële herdenking van de gemeente Amsterdam, de CPN hield jarenlang een eigen herdenking. Sinds 1968 is er één herdenking.

Het Purmerendse comité oproep herdenking Februaristaking 1941 hoopt dat er in dit jubileumjaar veel Purmerenders 25 februari 16.45 uur op het Jonas Daniël Meijerplein komen herdenken.