AMSTERDAM - Op 25 november 2018 is het precies 50 jaar geleden dat de eerste bewoners van de Bijlmer hun huissleutel kregen.

En dat wordt een heel jaar lang gevierd! Sinds 1968 is er nogal wat veranderd en veel gebeurtenissen worden het komend jaar in de vorm van een activiteit uitgelicht. Aanstaande zaterdag, bij de aftrap van het ‘jubeljaar’, krijgen we een voorproefje. De erfgoedwaarden van de Bijlmer komen ook aan bod.

Aandacht!

Deze erfgoedwaarden, die zwaar vertegenwoordigd zijn in de relatief moderne Bijlmermeer, kwamen onlangs (en) veel in de publiciteit. In 2015 en 2016 verschenen de boeken Ridders in de Bijlmer (Evert van Voskuilen) en De Betonnen Droom (Daan Dekker). Het succesproject Kleiburg, de flat die eerder nog genomineerd was voor sloop, werd in mei 2017 bekroond met een prestigieuze architectuurprijs. In september 2017 werd Bijlmerplein 888 (1987, Alberts en van Huut), ook wel bekend als Het Zandkasteel, aangewezen als gemeentelijk monument. Monumenten en Archeologie is al langer bezig met het in kaart brengen van de cultuurhistorische waarden. Zo zijn er verkenningen opgesteld voor onder andere het Bijlmermuseum, Keibergen, Kantershof en Geerdinkhof. En momenteel vindt een waarderingsonderzoek plaats voor de ‘post-’65-ers’ Holendrecht, Gaasperdam, winkelcentrum De Amsterdamse Poort en bedrijventerrein Amstel III. Het laatste nieuws is dat de voorbereiding voor de aanwijzing van het Bijlmermuseum als gemeentelijk beschermd stadsgezicht gestart is.

Stoutmoedige stad

Het Bijlmermuseum is een bijzonder stukje van de Bijlmermeer. De cultuurhistorisch waardevolle aspecten liggen grotendeels in de ‘oude’ Bijlmermeer. Deze eerste fase werd ontworpen door Siegfried Nassuth (1922-2005) van de gemeentelijke afdeling Stadsontwikkeling en kwam gereed in 1973. Het gebied staat vooral bekend om de flatgebouwen in de honingraatstructuur. Heel bijzonder ook is dat, in het oorspronkelijke plan, het langzame en snelle verkeer volledig gescheiden was. De gemeente anticipeerde met de plannen voor de Bijlmermeer bovendien op de verwachtte vraag naar grotere woningen, wat ook bijdroeg aan het stoutmoedige stedenbouwkundige ontwerp.

Oorspronkelijk idee

Het sterke geloof in maakbaarheid van de samenleving leverde een prachtig plan op, waarvan helaas niet elk onderdeel even goed bleek te werken in de praktijk. Als we nu door de Bijlmermeer wandelen kunnen we bijvoorbeeld niet meer, net als vroeger, vanuit een parkeergarage over een kilometerlange galerij naar een woning lopen. Veel van die parkeergarages zijn gesloopt en veel van de lange looproutes zijn veranderd. Ook de groene inrichting en het parkachtige maaiveld is op veel plekken aangepast. Die aanpassingen ten aanzien van het stedenbouwkundig plan begonnen trouwens al heel snel na de vaststelling van dat plan, forse bezuinigingen hadden vanaf het prille begin invloed op de uitvoering. De plinten van de flats moesten bijvoorbeeld open zijn in plaats van dicht – geen dichte ‘muren’ van kelderboxen dus.

Keer het tij

In 1992 viel het besluit om de cultuurhistorisch waardevolle hoogbouw op grote schaal te slopen. Zo hoopte het bestuur het tij voor de Bijlmermeer te keren – volgens de gemeente waren de flats de grootste aanstichter van het kwaad. Hiervoor in de plaats kwamen appartementenblokken en eengezinswoningen, en de (bijbehorende) straten en wandelpaden werden aangepast. Maar nog altijd is de bijna-jarige Bijlmermeer ontzettend bijzonder en het is leuk hierbij stil te staan én belangrijk om voor de waardevolle elementen te zorgen. Hopelijk krijgt het Bijlmermuseum, met het ensemble van de zes honingraatflats, de hoge metrobaan, groen- en waterstructuur inclusief voetganger- en fietsersbruggen de status die het verdient. Zodat we daar nóg minstens 50 jaar de Bijlmer kunnen vieren.

Erfgoed van de Week

In de rubriek Erfgoed van de Week staat elke week een bijzondere archeologische vondst, vindplaats, voorwerp, monumentaal gebouw of historische plek in de stad centraal. Via de website amsterdam.nl/erfgoed en twitter @erfgoed020 delen de erfgoedexperts van Monumenten en Archeologie onder #erfgoed020 het erfgoed van de stad met Amsterdammers én overige geïnteresseerden.