AMSTERDAM - Amsterdam heeft meer dan 1.750 kunst- en herdenkingsmonumenten in de openbare ruimte. Maar niet alle aspecten van de geschiedenis en hedendaagse cultuur komen evenveel aan bod. Met het nieuwe beleidskader Kunst in de Openbare Ruimte 2026, een participatief programma en een nieuwe adviescommissie, krijgen onderbelichte verhalen voorrang bij de plaatsing van nieuwe kunstwerken. Het concept-beleidskader ligt nu ter advisering bij de zeven stadsdelen en het stadsgebied Weesp.

Wethouder Touria Meliani (Kunst en Cultuur, Inclusie en Antidiscriminatiebeleid): “Het debat over het beeld van Anton de Kom benadrukt het belang van zorgvuldigheid, participatie en maatschappelijke inbreng bij representatie en historisch eerherstel. Er is een duidelijke roep om dit beeld aan te passen, en ik wil ruimte geven aan dat geluid. Ook laat de wens voor monumenten, zoals een monument voor gastarbeiders, zien dat er behoefte is aan een openbare ruimte waarin iedereen zich vertegenwoordigd voelt. Daarom is het tijd om opnieuw te kijken naar de huidige invulling van plekken, en ruimte te maken voor kunstwerken en monumenten die bijdragen aan een openbare ruimte waarin iedereen zich kan herkennen.”

Vernieuwing

Verschillende onderzoeken, zoals dat van de organisatie We Rise, laten zien dat de mate van representatie in kunst in de openbare ruimte scheef is verdeeld. Met name als het gaat om thema’s zoals de migratiegeschiedenis, de LHBTIQ+ gemeenschap en vrouwen. Daarom krijgen in het beleidskader verhalen van tot nu toe onderbelichte of nog niet vertegenwoordigde gemeenschappen voorrang. Om een compleet beeld te krijgen van de huidige collectie van kunst in de openbare ruimte komt er in 2026 en 2027 een onderzoek naar de mate van representatie en spreiding over de stad. Ook wordt in de jaren daarna gemonitord welke kunstwerken worden toegevoegd en wat dit doet voor de representatie.

In dialoog met de stad

De gemeente vindt het belangrijk om van inwoners te horen welke verhalen binnen de gekozen thema’s een plek in de openbare ruimte zouden moeten krijgen. In het najaar van 2026 start daarom een participatief programma, geïnspireerd op de aanpak van het Monument Lab in Philadelphia. Daarnaast zal een commissie, geïnspireerd op de Commission for Diversity in the Public Realm in Londen, aan de hand van de uitkomsten van dit programma met voorstellen komen voor een meer representatieve collectie van kunst in de openbare ruimte.

Bemiddelaars

Bij kunstopdrachten worden vaak bemiddelaars ingezet om opdrachtgevers en kunstenaars te ondersteunen. Dit zijn kunstexperts die zowel de opdrachtgever als de kunstenaar bijstaan. Op dit moment ligt deze begeleiding vooral bij een kleine groep ervaren curatoren en kunstadviseurs. Veel jonge kunstenaars hebben nog weinig ervaring met opdrachten in de openbare ruimte, mede door complexe procedures. Om dit te doorbreken start de gemeente in het najaar van 2026 een pilot, die nieuwe generaties bemiddelaars en kunstenaars ruimte bieden om ervaring op te doen, om zo toegang te krijgen tot de wereld van opdrachtgeverschap in de openbare ruimte en bij te kunnen dragen aan een betere representatie.