AMSTERDAM - De nieuwe zijde is eigenlijk de oude zijde. En de oude zijde de nieuwe. De eerste stedelijke bebouwing van Amsterdam begon rond de Nieuwendijk. Daarna volgden de bewoners bij wat nu Warmoesstraat heet. De eerste kerk was wel de Oude Kerk. In 1408 gaf de bisschop toestemming voor het bouwen van een nieuwe kerk - de huidige Nieuwe Kerk - en daarnaar is het oudste stuk stad vervolgens genoemd: Nieuwendijk, Nieuwezijds Voorburgwal en Nieuwezijds Achterburgwal, die geheel onterecht sinds 1867 Spuistraat heet.

De Nieuwezijds Voorburgwal begon bijna acht eeuwen geleden als een soort riviertje. Het was de natuurlijke uitmonding van de Boerenwetering. De Boerenwetering - een 'afwatering' voor het veenwater - liep als een rivier door de stad, van de Kalfjeslaan tot het IJ. De slingerende wetering werd een prachtig slingerende gracht. Die werd in 1884 gedempt.

Voor de demping

Nescio in tram 2

De illusieloze Amsterdamse schrijver Nescio (1882-1962) zag scherp het grote nut van die demping: 'Met lijn twee reed ik over den Nieuwezijds Voorburgwal. Het was maar goed dat ze die gedempt hadden lang geleden, anders had de tram daar allicht niet kunnen rijden en je kon nu makkelijk van den eenen kant naar den anderen oversteken. Met lijn twee, de lijn bij uitnemendheid der nette en gewichtige heeren. Een paar vreselijke gewichtige heeren waren in de tram, niets was ik daarbij.'

Na de demping

Mythisch kasteel

De brede Nieuwezijds Voorburgwal loopt van de Martelaarsgracht bij de Prins Hendrikkade tot het Spui. Hij ligt wat verborgen achter de centrale hoofdstraat Damrak-Rokin en heeft niet de magnetische mondiale aantrekkingskracht van de andere Wallen.

Belangrijke gebouwen aan de straat zijn het Koninklijk Paleis (1648), de Nieuwe Kerk (gebouwd vanaf 1408) , het oude hoofdpostkantoor (1899) - nu Magna Plaza -, het vroegere Handelsblad gebouw (1903) en het Amsterdam Museum in het oude Burgerweeshuis (1580). Bij de Nieuwezijdse Kolk zijn resten van een 13e-eeuwse muur. Sommigen hopen dat die hoorde bij het mythische kasteel van de Heren van Amstel. Opvallend was ook de bloeiende postzegelmarkt.

Journalistenstraat

De straat was lang de belangrijkste krantenstraat van Nederland. Vanaf 1828 werd het Algemeen Handelsblad hier gemaakt. Later volgden Het Parool, Het Vrije Volk, de Volkskrant, De Tijd, De Telegraaf en Trouw. Alle zeven kranten verlieten uiteindelijk de Nieuwezijds, maar vele tientallen jaren was het de journalistenstraat van Nederland, met Scheltema als hun belangrijkste en legendarische café.

Volgens de 'Journalist van de twintigste eeuw' Henk Hofland (1927-2016) was de straat de plek waar de 'revolutie' van de jaren zestig in Nederland zich afspeelde. Op het Spui waren de happenings van Provo, het Telegraaf gebouw werd door woedende arbeiders bestormd. Het huwelijk van Beatrix en Claus in 1966 werd om de hoek in de Raadhuisstraat met rookbommen verstoord. Wereldnieuws. D66 werd praktisch in café Scheltema opgericht. De romantische journalist vond dat de Nieuwezijds Voorburgwal het brandpunt was van de culturele revolutie in Nederland van de jaren zestig. De jongere generatie bevrijdde zich van de oudere, schreef Hofland.