AMSTERDAM - In maart 2017 zijn de wegwerkzaamheden op de De Lairessestraat en de Cornelis Krusemanstraat van start gegaan. Het gaat om het vervangen van tramsporen, gas-, water-, elektra- en rioolleidingen en de herinrichting van de straat met de aanleg van vrijliggende fietspaden. De werkzaamheden duren naar verwachting tot begin 2018. De Lairessestraat is een van de duurste straten van de stad. Wat zijn de bakens van deze straat? En hoe ligt hij in de stad?

De rijkste buurt van Amsterdam veranderde steeds eigenaardig van vorm. Rond 1500 was de Warmoesstraat de duurste straat van de stad. Het is een langgerekte dijkstraat, de huizen staan met hun achterkant loodrecht in de Amstel.

In de grachtengordel woonden de rijken binnen de sierlijke halve cirkel. De Gouden Bocht van de Herengracht was lang de deftigste plek van Nederland. Rond 1900 plant de rijkdom zich in de stad voort in een nieuwe vorm. De dure straten staken min of meer van oost naar west ten zuiden van het Vondelpark recht de polders in. Bakens zijn het Museumplein en het Vondelpark. De hoofdstraten de Willemsparkweg en de Lairessestraat. Daaromheen een cirkel van volksbuurten: De Pijp en de Dapperbuurt, de Kinkerbuurt en de Staatsliedenbuurt.

Bankdirecteuren

De schrijver Maurits Dekker noemt in zijn onbekende meesterwerk 'Amsterdam' uit 1931 deze wijk 'het eiland van de aristocratie'. Over de Lairessestraat: 'Dit is het eiland van de aristocratie. Hier wonen bankdirecteuren, kapitalisten, beroemde chirurgen, en hoofden van rijks- en gemeentebedrijven. De uit het westen komende straten veranderen op een onzichtbare welstandsgrens plotseling van naam, de Cornelis Krusemanstraat noemt zich, zonder vooraf gewaarschuwd te hebben, plotseling Lairessestraat. Behalve de gewoonlijk direct op het hout geschilderde naam van de bewoner, draagt de deur boven het sleutelgat meestal nog een rond koperen plaatje met de naam Yale of Lips.'

Stilstaan op drie uur

De wijk direct aan het Vondelpark is een villawijk met veel bijzondere gebouwen. De nieuwere lange Lairessestraat, gebouwd tussen 1902 en 1915, is veel eentoniger. Aan de zuidkant staat een eindeloze rij robuuste stadsvilla's, aan de noordkant grote luxe appartementengebouwen. De villa op nummer 45 is te koop voor 2,3 miljoen euro. De oppervlakte is 400 vierkante meter.

Tram 16 rijdt sinds 1913 door de straat. De Lairessestraat begint voorbij het Concertgebouw, geopend in 1888, en gaat na het Valeriusplein over in de Cornelis Krusemanstraat. Ten slotte, bij het Haarlemmermeerplein, kun je goed zien dat hier de stad ooit eindigde. Op de hoek van de Amstelveenseweg staat de katholieke Agneskerk uit (1919-1931). De klokken staan al jaren stil rond drie uur. Verderop is het Haarlemmermeerstation uit 1915, oorspronkelijk ontworpen door architect De Bazel, daarachter de tramremise Havenstraat en de oude gevangenis. De drukke Amstelveenseweg bestaat al sinds de 12e eeuw. Een middeleeuwse structuur middenin de moderne stad. De weg werd in 1810 voor het eerst bestraat. Onder het asfalt liggen de karresporen.

Geen alcohol tijdens het concert

Het Concertgebouw opende in 1888 en stond toen godverlaten in de weilanden. Nieuw was dat de dirigent het publiek verbood zowel alcohol te drinken als te praten tijdens de uitvoeringen. Het orkest ontwikkelde zich tot een van de beste ter wereld. Op sommige dagen stonden aan de achterkant arme mensen te luisteren aan het hek. Dat waren de zogenaamde 'hekleden'. In het gebouw waren ook bokswedstrijden, NSB bijeenkomsten en later jazz concerten.

Liever tekortschieten dan wanhopen

Een ander belangrijk gebouw is het Amsterdams Lyceum uit 1917, dit jaar een eeuw oud. Het motto van het Lyceum: 'Liever tekortschieten dan wanhopen.' Het werd ook bekend door de charismatische rector Dr. C.P. Gunning. Het gebouw vormt een poort tussen het oude Oud-Zuid en het Plan Zuid van de stedenbouwer Berlage (1864-1937). Het oude Oud-Zuid was exclusief voor de rijken en uitdrukkelijk niet bedoeld voor 'arbeiders en fabrieken'. Berlage bond met zijn plan juist alle inkomensgroepen: arm, middenklasse en rijk. De poort maakt deel uit van een prachtige groene wandelroute van de Apollolaan, via het Valeriusplein naar het Vondelpark.

Helemaal op het eind ligt het Haarlemmermeerstation. Dit was in gebruik van 1915 tot 1950. De exploitatie van het spoor door de Haarlemmermeer bleek geen succes. Daarachter ligt een van de laatste rommelige terreinen van Amsterdam zuid. Een totaal contrast met het voorname Concertgebouw.