In Amsterdam kun je ondernemerschap op straat zien gebeuren. Er opent een koffiezaak in een voormalige videotheek. Een ontwerpstudio betrekt een verdieping boven een garage. Iemand begint vanuit huis een adviesbureau en heeft anderhalf jaar later drie mensen in dienst.

Wat je niet ziet, is de andere kant. De zaak die na dertig jaar dichtgaat omdat de eigenaar met pensioen wil en er niemand is die het overneemt. Dat gaat zonder aankondiging, meestal zonder afscheidsborrel, en het valt pas op als er iets anders in het pand zit.

Die twee bewegingen zijn allebei terug te vinden in de cijfers van de Kamer van Koophandel, en ze zijn hier allebei sterker dan elders in het land.

In geen enkele provincie worden per inwoner zoveel bedrijven opgericht als in Noord-Holland. In het tweede kwartaal van dit jaar ging het om 43 startende vestigingen per 10.000 inwoners, blijkt uit het KVK Trendrapport. Zuid-Holland en Flevoland volgen met 35, Drenthe sluit de rij met 23.

Uit dezelfde cijfers komt een tweede uitkomst die minder wordt aangehaald. Noord-Holland telt ook het hoogste aantal stoppende ondernemers per inwoner van het land.

Met Amsterdam als zwaartepunt betekent dat: de ene groep begint, de andere houdt op. In de praktijk komen ze elkaar zelden tegen.

Bijna vier op de vijf begint alleen

Van alle starters in het tweede kwartaal was 79 procent zzp'er. Dat zegt iets over hoe ondernemerschap er in deze regio uitziet: iemand schrijft zich in, bouwt een website, en gaat op zoek naar de eerste opdracht.

Dat is de standaardroute, en voor veel mensen is het ook de enige route die ze overwegen. De gedachte dat je een bestaand bedrijf kunt kopen in plaats van er een te beginnen, komt bij de meeste starters niet op.

Terwijl daar het aanbod ligt. Een bestaande onderneming heeft klanten die al binnenkomen, personeel dat de zaak kent, leveranciers die geleverd hebben en omzet vanaf de eerste dag. Wie begint bij nul, moet dat allemaal nog opbouwen, meestal drie tot vijf jaar lang en zonder inkomen.

De sectoren sluiten niet op elkaar aan

Er zit wel een complicatie in, en die verklaart een deel van het probleem.

De groei van het aantal starters concentreert zich volgens de KVK in sectoren als ICT, gespecialiseerde zakelijke dienstverlening, bouw en onderwijs. De ondernemingen die de komende jaren een opvolger zoeken, zitten voor een groot deel in heel andere hoeken: winkels, garages, installatiebedrijven, groothandels, kapsalons, schoonmaakbedrijven.

Een consultant die voor zichzelf begint, denkt niet automatisch aan de overname van een installatiebedrijf in Osdorp. Toch is dat vaker een reële optie dan hij vermoedt, want in veel van die bedrijven zit de vakkennis in het personeel en niet uitsluitend in de eigenaar.

Wat een koper wél nodig heeft, is ondernemerschap. Klanten bedienen, personeel aansturen, marges bewaken. Precies de vaardigheden waarvan iemand die aan een eigen zaak begint toch al aanneemt dat hij ze heeft.

Waarom het toch weinig gebeurt

Drie dingen houden die twee groepen uit elkaar.

Het eerste is zichtbaarheid. Ondernemers die willen stoppen praten daar niet over. Ze willen hun personeel niet ongerust maken en hun klanten geen reden geven om weg te lopen. Het gevolg is dat een bedrijf vaak pas te koop staat als de eigenaar al te lang heeft gewacht.

Het tweede is geld, of de aanname daarover. Veel starters gaan ervan uit dat een overname onbetaalbaar is. In de praktijk wordt een deel van de koopsom bij kleinere transacties door de verkoper zelf uitgeleend aan zijn opvolger, juist omdat een bank een koper zonder verleden lastig kan beoordelen.

Het derde is beeldvorming. Een eigen bedrijf beginnen geldt als ondernemend. Een bestaand bedrijf overnemen klinkt in vergelijking minder als een eigen prestatie, terwijl het risico kleiner is en de kans op continuïteit groter.

Waar de twee elkaar kunnen vinden

Voor de vertrekkende ondernemer is de zoektocht naar een koper meestal het lastigste deel. De opvolger komt zelden uit de eigen kring, en wie het alleen in de eigen omgeving probeert, bereikt een handjevol mensen.

Naast accountants en overnameadviseurs zijn er partijen die zich uitsluitend op bedrijfsovernames richten, zoals Silverfield, waar een ondernemer zijn bedrijf verkopen kan aan kopers die gericht zoeken naar een bestaande onderneming. Voor de andere kant werkt dat net zo: iemand die overweegt te beginnen, kan er zien wat er in de regio te koop staat voordat hij besluit zelf iets op te zetten.

Overnames zijn in de cijfers onzichtbaar

Er is een reden waarom dit onderwerp weinig aandacht krijgt, en die zit in de statistiek zelf.

Wie een bestaand bedrijf overneemt, verschijnt niet als starter in de cijfers over bedrijvendynamiek. De onderneming bestond al en blijft bestaan, alleen onder een andere eigenaar. Daardoor is uit de kwartaalrapporten niet af te lezen hoe vaak dit gebeurt, en wordt de discussie over ondernemerschap gevoerd aan de hand van startcijfers alleen.

Wat wel uit die cijfers blijkt: in deze regio zijn zowel de mensen die willen beginnen als de bedrijven die een opvolger nodig hebben ruim aanwezig. Ze zoeken alleen niet op dezelfde plek.