Geert Mak: "Amsterdam zit op de top van zijn succes"

Door Redactie op Woensdag 31 mei 2017 09:17  Algemeen  amsterdam, stad, makBron: Gemeente Amsterdam


Geert Mak: "Amsterdam zit op de top van zijn succes"

AMSTERDAM - Dinsdag 30 mei is de bijeenkomst over de 'Staat van de stad' in de Stadsschouwburg. De gemeente, specialisten en wetenschappers spreken over Amsterdam in 2030. De ontwikkeling van de stad zit nu in een stroomversnelling. De bevolking groeit hard. Hoe zal het in 2030 gaan met de stad? Met de bevolkingsgroei, de woningbouw, het toerisme, het samenleven, de mensen? Hoe zullen de prangende kwesties van nu zich verder ontwikkelen?

Wij vroegen Geert Mak naar zijn visie op de stad in 2030. Mak (1946) schreef prachtige boeken over Amsterdam, zoals 'Een kleine geschiedenis van Amsterdam', 'De engel van Amsterdam' en onlangs verscheen zijn 'De levens van Jan Six'. Mak bekleedde bovendien van 2000 tot 2003 de Amsterdamse Wibautleerstoel over de grootstedelijke problematiek. Zijn rede ging over 'De goede stad'. De historicus Mak spreekt hier over zijn visie op de toekomst. Hij vervult zo de oude functie van 'futuroloog'.

Interview met Geert Mak

We leven in historische tijden. De internationale politiek verandert het meest sinds 1989, toen het communisme viel. Dat heeft een sterke invloed op de open handelsstad Amsterdam, weet Geert Mak. Maar dat is volgens hem zeker geen reden voor paniek. Ondertussen gaat het nu ontzettend goed met Amsterdam. "De stad zoemt", de economie bloeit. Met het toerisme loopt het wel uit de hand: "Amsterdam moet geen Venetië worden."

Hoe vindt u dat het gaat met de stad?

"De stad zoemt. Het gaat ontzettend goed, Amsterdam is gekoppeld aan de bloeiende Duitse economie. Deze situatie zal niet altijd zo blijven, maar dat is geen reden om in paniek te raken. De huidige feesteconomie zal een keer stoppen. Vorige generaties hebben dat ook meegemaakt.

Je moet als stad altijd rekening houden met schaarste, dat kan gebeuren. Je moet daarvoor niet bang zijn, maar wel nuchter. Je moet goed beseffen dat deze periode van groei tijdelijk is. Geniet ervan, en houd in je achterhoofd dat het anders kan worden.

De stad zit nu op de top van zijn succes. Op zo'n moment zie je ook vaak al de eerste barsten van een neergang, een falen. Je ziet nu de extreme drukte van de stad. Sommige delen van de binnenstad kantelen en verliezen hun aantrekkingskracht voor toeristen. Amsterdam is niet zo groot als Parijs, kan niet zoveel bezoekers aan. Een stad moet gereguleerd worden, het dreigt nu uit de klauwen te lopen.

Amsterdam had altijd een leuke menging van arm en rijk, toeristen en bewoners. Dat mengsel moet kloppen en raakt uit balans. Met teveel toeristen en mensen met hoge inkomens vertrekt de creativiteit uit de stad. De artistiekelingen gaan naar Berlijn of Tilburg. De nieuwe Karel Appel blijft hier niet."

Teveel toeristen in de binnenstad is ernstig. Maar raken de integratieproblemen daardoor niet onderbelicht?

"Ja, ik woon zelf in de binnenstad en begin ook over de drukte. De integratie vind ik een heel moeilijk onderwerp. Wat immigranten in Amsterdam doen is normaal gedrag voor immigranten. Italianen in de Verenigde Staten hielden zich drie generaties afzijdig. De Turkse immigranten doen het niet slecht. Marokkaanse vrouwen zijn sterk en strijdbaar, meisjes met analfabete ouders zitten nu op de universiteit. Maar die processen duren generaties.

In het begin van deze eeuw was ik redelijk optimistisch, nu ben ik wat pessimistischer. Dat komt door rapporten van het Sociaal Cultureel Planbureau. Het blijkt dat er weinig gemengde huwelijken zijn. Over het algemeen komt het wel goed, toch ben ik minder optimistisch dan tien jaar geleden.

Islam en christendom kunnen best samen gaan. Ik kom net terug uit Sarajevo en daar is een verlicht soort islam. Ik zag daar maar één vrouw in zwarte doeken, maar in Amsterdam West zie je ze wel. De diversiteit in Sarajevo zit diep. Amsterdam zou daar een stedenband mee kunnen aangaan. Het moderniseringsproces binnen de islam is verstoord door de salafisten. Die verstoren met veel geld het evenwicht. Het hele beeld van de integratie is verwarrend, het is zowel positief als negatief."

Kunnen we ons wel een voorstelling maken van 2030?

"Dat is moeilijker dan ooit. Altijd heeft men de neiging om bij prognoses het heden door te trekken naar de toekomst. Een goed voorbeeld is Jules Vernes boek 'De reis naar de maan'. De bemanning van die raket was een echte 19e-eeuwse herensalon. Het waren geen astronauten.

De komende decennia gaat er veel veranderen. De toekomst is altijd onvoorstelbaar. Je hebt de klimaatverandering. Amsterdam is een laaggelegen stad, maar de Nederlandse dijken lijken het wel te redden. Op de lange termijn zal, met de verwachte zeespiegelstijging, toch ook Amsterdam in toenemende mate in problemen komen. De stad bestaat nu zo'n 750 jaar. Of daar nog eens een paar eeuwen aan vastgeknoopt kunnen worden is, met de huidige stand van zaken de vraag.

En de buitenlandse politieke situatie verandert snel. De verhouding met de Verenigde Staten, Rusland en China wordt anders. Het zijn meer dan ooit onzekere tijden. Een open handelsstad als Amsterdam gaat dat merken. De Brexit zal een rol spelen, er zullen wel bedrijven naar Amsterdam uitwijken. Maar Amsterdam lijkt geen vluchthaven voor Londen te worden. "

Hoe zal het samenleven zijn in 2030?

"Je hebt het risico van Amerikaans toestanden. Op segregatie per wijk, met politieke scheidslijnen in de stad. Dat de ene wijk niets weet van de andere. Maar er wordt veel werk van gemaakt, er is veel beleid. De radicalisering is hier minder dan in andere steden. Dat heeft alles te maken met ons woningbouwbeleid, met de gerichtheid op polderen."

Toen u de Wibautleerstoel bekleedde en eigenlijk hoogleraar 'Amsterdamkunde' was hield u uw rede over 'de goede stad'. Leeft er nu zo'n idee over de ideale stad?

"Er zijn allerlei visies. Zeeburg is nu heel belangrijk, met de plannen voor de hoogbouw. Wat is een goede stad? Bestaat die uit hoogbouw of laagbouw? Dat is een fundamentele discussie. Ik ben het eens met het alternatieve plan voor de laagbouw. Bij hoogbouw gaat het waaien, kijk naar San Francisco. Het waait tussen de wolkenkrabbers. De goede Amsterdamse traditie is laag en bij de grond. Moeder moet vanaf het balkon haar kinderen kunnen toeschreeuwen, er is menselijk contact. Hoogbouw gaat over prestige: 'Kijk mij eens.'

Achter deze discussie liggen ideeën over de ideale stad. Amsterdam heeft een grote traditie van stadsontwerpers, met Berlage van het Plan Zuid en Van Eesteren van het Algemeen Uitbreidingsplan voor West en Buitenveldert. Zij hebben Amsterdam leefbaar gemaakt."

Hoe gaat het met het samenleven van de bevolkingsgroepen?

"In Amsterdam zijn veel dingen goed gegaan. In onze 'banlieues'  gaat het redelijk goed. Dat komt door onze grootouders, die hebben mooie wijken neergezet. De toon maakt de muziek, en in het stedelijk leven maakt de bouw de muziek.

Soms kunnen groepen immigranten problematisch zijn. Maar Amsterdam is altijd een immigrantenstad geweest, en Amsterdam zal een immigratiestad blijven, die open staat naar de wereld. Dat geeft ook dynamiek. Het gaat eigenlijk om migratie, het komen en gaan van mensen. Het heen en weer bewegen, dat is essentieel. Veel mensen verlaten de stad. Dat hebben alle wereldsteden. Amsterdam is absoluut een wereldstad, zoals Kopenhagen geen wereldstad is. Amsterdam is misschien wel de kleinste wereldstad ter wereld."