AMSTERDAM - Amsterdamse naoorlogse monumentale wandkunst is op de kaart gezet. Het Parool schreef erover (zaterdag 11 november jl.), de gemeenteraadscommissie kreeg de inventarislijst van bijna 200 kunstwerken, bedreigde kunstwerken zijn in het zonnetje gezet. Helemaal in lijn met de tijdgeest van toen - optimistisch, vol van licht en ruimte en vernieuwend - stromen de reacties binnen

Basis is gelegd

Virtueel hebben de bedreigde kunstwerken al een nieuwe plek en wordt er gestreden om het keramische werk van Cor Dam, dat binnenkort beschikbaar komt. Wandkunst uit de wederopbouwperiode is hot! Hoewel een digitale kaart in de maak is, is de schat nu al zichtbaar. De bal is gaan rollen met het initiatief van de gemeenteraad in 2016 om deze kunst te herwaarderen. Die grote inventarisatie is afgerond. We weten nu dat er nog ongeveer 200 naoorlogse monumentale kunstwerken aanwezig zijn in Amsterdam. Experts hebben bepaald dat er bijna 90 tot de Amsterdamse Top behoren. Voor een aantal kunstwerken is nader onderzoek gewenst, bijvoorbeeld vanwege de slechte zichtbaarheid. En een aantal werken zijn opgeslagen. De resultaten en een vooruitblik worden gerapporteerd aan de Raad. De aandacht zal in eerste instantie uitgaan naar de opgeslagen stukken en naar de topkunstwerken in niet-monumentale panden.

Kijken, zien en verrijken

Dat kwetsbare en vaak heel grote wandkunstwerken worden opgeslagen is soms onoverkomelijk, maar altijd ongewenst. De omstandigheden zijn vaak verre van ideaal en vaak wordt – als men niet weet dat er iets heel bijzonders staat- niet voorzichtig genoeg omgegaan met zo’n object. Om te voorkomen dat kunstwerken als konijn uit de hoge hoed komen als een gebouw wordt gesloopt en dan moeten worden opgeslagen, worden alle geïnventariseerde werken straks digitaal ontsloten. Zo wordt een projectontwikkelaar of –erger nog- sloopbedrijf niet meer verrast. Bovendien is de informatie ook voor anderen leuk, na zo’n kaart gezien te hebben kijk je toch weer met een andere blik om je heen. En blijkt Amsterdam wéér wat bijzonderder en mooier.

Succes en aandacht

Verschillende successen zijn geboekt en er is zelfs sprake van een sneeuwbaleffect. Door de aandacht in de media en kennisdeling onder collega’s komt de vaart erin. Ook vinden verschillende mensen met kennis, ervaring en vragen elkaar. Een voorbeeld van een kunstwerk dat bovenaan de lijstjes prijkt is een glaswand van Joop van den Broek. Dit werk van 7x7 meter werd door Erfgoedvereniging Heemschut ontdekt: het lag in delen opgeslagen in een kelder aan de Meeuwenlaan in Amsterdam Noord. Het is onduidelijk hoe het daar kwam want het bleek afkomstig uit een (gesloopte) school bij het Buikslotermeerplein, wist de zoon van de kunstenaar. Na de ontdekking ging het naar de TU Delft waar het werd onderzocht. En nu is het weer terug in Amsterdam, zij het (nog) opgeslagen in het Amsterdam museum.

Glasappliqué - ook oké

In de wederopbouwperiode werd ‘buiten de lijntjes gekleurd’. We vinden bijzondere technieken terug, bijvoorbeeld sgraffito en verre muraille. Kleurrijke toepassingen met glas zoals de wand van Joop van den Broek horen daar ook bij. Met deze nieuwe techniek, glasappliqué, had een kunstenaar meer vrijheid en werd (gekleurd) glas op glas gelijmd. De kwetsbaarheid van deze kunstwerken blijkt niet alleen door (onzorgvuldige) opslag, ook andere glaswanden vertonen soms scheurtjes. Doordat de lijm verteert laten de glaslagen los. En bij herstel is het dus belangrijk dat er nieuwe lijm wordt gebruikt die geen afbreuk doet aan de kleuren en waarde van het kunstwerk. Zodat een kunstwerk met zijn oude grandeur, in een nieuwe omgeving, weer tientallen jaren mee kan. De wandkunst staat op de kaart en het vooruitzicht is zonnig, dus ongetwijfeld is ook het werk van Van den Broek gauw weer ‘en public’ te bewonderen.

Erfgoed van de Week

In de rubriek Erfgoed van de Week staat elke week een bijzondere archeologische vondst, vindplaats, voorwerp, monumentaal gebouw of historische plek in de stad centraal. Via de website amsterdam.nl/erfgoed en twitter @erfgoed020 delen de erfgoedexperts van Monumenten en Archeologie onder #erfgoed020 het erfgoed van de stad met Amsterdammers én overige geïnteresseerden.