AMSTERDAM - Op woensdag 6 december is de winnaar van de Geurt Brinkgreve Bokaal 2017 bekend gemaakt. Deze wisselbokaal wordt jaarlijks uitgereikt aan de opdrachtgever van het beste herontwikkelings- of renovatieproject. De winnaar van dit jaar is Ymere, opdrachtgever voor de renovatie van de Van der Pekbuurt. Deze buurt was in 2010 nog in beeld voor grootschalige sloop maar nu positief ‘in the picture’ en bekroond.

Prijs (voor) erfgoed

De Geurt Brinkgreve Bokaal is vernoemd naar de man die als één van de eersten opkwam voor het behoud van historische panden in de binnenstad: Geurt Brinkgreve (1917– 2005). Deze prijs is bedoeld voor renovatie– en herbestemmingsprojecten die recht doen aan de cultuurhistorische waarden. Voor het behoud van ons erfgoed is dat van groot belang. Dit sluit aan bij het gedachtegoed van Brinkgreve én de veranderde positie van de monumentenzorg. Enkele criteria voor bokaal zijn: creativiteit van de transformatie, behoud van erfgoedwaarden, duurzaamheid en samenwerking met de gebruiker en buurt. Volgens de jury scoort de winnaar op -onder andere-, die twee laatste punten: zij prijst “de vooruitziende blik waarmee de renovatie is uitgevoerd en het betrekken van buurtbewoners”.

Het eerste tuindorp van Amsterdam

De Van der Pekbuurt is het eerste volwaardige tuindorp van Amsterdam. Hier werden nieuwe ideeën voor arbeidershuisvesting uitgeprobeerd. Dat gebeurde onder de bezielende leiding van Arie Keppler (1876-1941), directeur van de Gemeentelijke Woningdienst, en architect Jan Ernst van der Pek (1865-1919). De buurt werd tussen 1918 en 1923 gebouwd. Voor Keppler ging met de realisatie van dit tuindorp een lang gekoesterde droom in vervulling: goede arbeidersgezinswoningen met een dorps karakter in Amsterdam. In die tijd leefden de arbeiders onder erbarmelijke omstandigheden. Een gedegen oplossing voor de woningnood was Kepplers hoogste prioriteit. Bij de ontwikkeling van gemeentewoningen stuurde hij aan op het toepassen van nieuwe constructies en materialen, standaardisatie van bouwelementen en een geschikt aantal woningtypen om de kosten zo laag mogelijk te houden.

Typisch Van der Pek

Bijzonder aan dit tuindorp is dat de stedenbouwkundige opzet en architectonische uitwerking van één ontwerper, en dus heel samenhangend is. De open opzet met losse bouwblokken zorgt voor een sterke relatie tussen de openbare, collectieve en privé-buitenruimte. In die tijd zeer vernieuwend en ook nu nog waardevol. Door de kleinschalige bebouwing en het zicht op de collectieve binnentuinen is de Van der Pekbuurt stedelijk én dorps tegelijk. Typische tuindorpelementen zijn de geknikte straten en korte zichtlijnen die een intieme sfeer creëren, en de afwisselende straat- en pleinruimtes door verspringende gevelrooilijnen. Doordat de ontwerper slim wist te variëren met een aantal eenvoudige basiselementen kwam hij (toch) tot een verrassend rijk straatbeeld. Zo zijn bijvoorbeeld de rode bakstenen bouwblokken voorzien van eenvoudige geglazuurde gele bakstenen banden, vooruitspringende portieken, bijzondere daken en dubbele topgevels. Hiermee wordt het straatbeeld van de buurt levendig en is er een fijn ritme.

Volkshuisvesting van de 21ste eeuw

Ymere, opvolger van de Gemeentelijke Woningdienst, heeft de afgelopen jaren gewerkt aan de vernieuwing van het zuidelijke deel van de Van der Pekbuurt. Mede dankzij de grote betrokkenheid van buurtbewoners en de nauwe samenwerking met het stadsdeel en Monumenten en Archeologie is dit een groot succes geworden. De variatie aan woninggroottes maakt de wijk nu geschikt voor de hedendaagse veelheid aan huishoudens. De woningkwaliteit, bijvoorbeeld door isolatie, is sterk verbeterd. Daarnaast is zorgvuldig gewerkt aan het herstel van het wijkbeeld door elementen die aan vervanging of onderhoud toe waren, zoveel mogelijk het oorspronkelijke karakter terug te geven. Denk daarbij aan de rode dakpannen daken en oorspronkelijke kleuren voor deuren, kozijnen en dakkapellen. Daarnaast is aandacht uitgegaan naar het hekwerk voor de tuinafscheidingen, dat nu veilig is en past bij het open en groene karakter van het tuindorp. Hiermee is het droombeeld van Van der Pek en Keppler weer in volle glorie te ervaren: een welhaast idyllische woonbuurt voor gewone Amsterdammers.

Erfgoed van de Week

In de rubriek Erfgoed van de Week staat elke week een bijzondere archeologische vondst, vindplaats, voorwerp, monumentaal gebouw of historische plek in de stad centraal. Via de website amsterdam.nl/erfgoed en twitter @erfgoed020 delen de erfgoedexperts van Monumenten en Archeologie het erfgoed van de stad met Amsterdammers én overige geïnteresseerden.