Erfgoed van de Week | Oranje op aardewerk

Door Redactie op Woensdag 26 april 2017 12:01  Algemeen  oranje, willem, politiekeBron: Gemeente Amsterdam


Erfgoed van de Week | Oranje op aardewerk

AMSTERDAM - Op Koningsdag is het straatbeeld sterk gekleurd door veelsoortige afbeeldingen en voorwerpen die naar de Nederlandse Koninklijke familie verwijzen. Dit kent een lange traditie. Zoals we tegenwoordig een mok kunnen kopen met daarop het portret van Koning Willem Alexander, zo bestonden in de 18de eeuw al borden met een afbeelding van zijn voorouder, stadhouder Prins Willem V (1751-1795). De band tussen Amsterdam en het Huis van Oranje-Nassau was niet altijd onomstreden en zo kon aardewerk soms zelfs inzet zijn van een felle strijd tussen voor en tegenstanders van het Oranjehuis.

Orangisten en Patriotten

In de jaren 1780 woedde een politieke strijd tussen de Orangisten (de aanhangers van stadhouder Willem V) en de Patriotten die een staatsbestel nastreefden zonder de Prins van Oranje maar naar voorbeeld van de Franse Revolutie. Aanhangers van beide groepen uitten hun politieke voorkeur in, onder meer, aardewerk. Vaak was dit Engels industrieel aardewerk (creamware) met daarop in transfer print of beschildering een politiek getinte afbeelding. Aardewerk van Patriotten was doorgaans te herkennen aan een afbeelding van de Hollandse maagd met een vrijheidshoed op een stok en aan weerszijden de klimmende Hollandse leeuw en hun propagandaleus ‘Voor Vryheid en Vaderland’. Oranjeaanhangers profileerden zich juist met de beeltenis van stadhouder Willem V. Gezien de grote politieke tegenstellingen zou je ervanuit gaan dat aardewerk met deze emblemen strikt gescheiden werd gebruikt. De archeologische vondst van voorwerpen met beide politieke kleuren in de beerput van één huishouden, op Oostenburgermiddenstraat 22, is daarom een opvallend voorbeeld van politieke vermenging. De aanwezigheid van een Patriottistisch voorwerp op die locatie is des te frappanter, aangezien de 'Bijltjes', zoals de bewoners van de Oostelijke stadseilanden werden genoemd, in die periode juist bekend stonden als bijzonder Oranjegezind.

Oranje in de beerput

Het Oranjeaardewerk uit deze beerput bestond uit een kom van creamware met daarop een dubbelportret van Wilhelmina van Pruisen (links) en haar echtgenoot stadhouder Prins Willem V (rechts). Onderaan staan de letters PVOR: Prins (Willem) van Oranje. Om het Oranjegevoel nog wat extra kracht bij te zetten is in het midden een sinaasappelboompje afgebeeld. De kleur van de sinaasappel, oranje, is nog steeds de kleur waaraan Nederlandse sporters zijn te herkennen op internationale sporttoernooien en die het straatbeeld kleurt op de orangistische feestdag van het jaar: Koningsdag!