Erfgoed van de Week | De nooit gebouwde toren

Door Redactie op Donderdag 2 november 2017 12:11  Algemeen  erfgoed, kerk, torenBron: Gemeente Amsterdam


Erfgoed van de Week | De nooit gebouwde toren

AMSTERDAM - Aan de Nieuwezijds Voorburgwal staat tegen de westgevel van de Nieuwe Kerk een groot portaal van zandsteen. Dagelijks lopen en rijden er ontelbare voetgangers en fietsers, auto’s en trams langs. Zonder dat iemand het beseft, had op deze plek een toren moeten komen, hoger dan die van de Dom in Utrecht. Dat portaal is het enige overgebleven stuk. Hoewel er ooit met de bouw van die toren is begonnen, is het project nooit voltooid.

Brand in de kerk

Op 11 januari 1645 brandde de Nieuwe Kerk helemaal uit. Twee loodgieters waren onvoorzichtig met hun vuurpot, waardoor bijna alle kappen van de middeleeuwse kerk in vlammen opgingen en er slechts een geblakerde ruïne overbleef. Het herstel begon vrijwel onmiddellijk. Bovendien besloot het stadsbestuur, onder aanvoering van de calvinistische burgemeester Willem Backer (1595-1652), een toren te bouwen bij de Nieuwe Kerk. Het moest de hoogste toren van de Republiek worden.

6363 palen

Na het afdammen van het water van de Nieuwezijds Voorburgwal en het uitgraven van de bouwput, begon het heiwerk. Niet minder dan 6363 palen werden op een oppervlak van 20 x 20 meter in de grond geramd, een karwei dat van augustus 1646 tot juni 1647 duurde. Daarna kon de eerste steen worden gelegd. Meer dan een miljoen bakstenen waren nodig om de basis op te metselen, waarna kon worden begonnen met de opbouw van de toren.

Een ander bouwproject

Hoewel de bouw in het begin voorspoedig verliep, kreeg het torenproject al snel concurrentie. De libertijnen in het stadsbestuur – onder de leiding van Andries Bicker en Cornelis de Graaf – zagen veel liever een nieuw stadhuis verrijzen, dan een hoge toren. Toen de onderhandelingen voor de Vrede van Munster waren voltooid en het einde van de Tachtigjarige Oorlog in zicht was, vonden zij het dan ook tijd om met díe bouw te beginnen. Burgemeester Backer werd voor drie jaar weggepromoveerd naar Den Haag en het torenproject werd op de lange baan geschoven.

De genadeklap

In een web van politieke intriges winnen de libertijnen in de jaren die volgen steeds meer macht ten koste van de calvinisten. En de kansen voor de toren worden steeds kleiner. Tot overmaat van ramp vliegt, op de drempel van een nieuwe oorlog met Engeland, in juli 1652 het oude stadhuis van Amsterdam op mysterieuze wijze in brand. Vanaf nu staan alle inspanningen in dienst van het nieuwe stadhuis. Hiermee is het lot van de toren – die op dat moment elf meter boven de grond uitsteekt – bezegeld.

Erfgoed van de Week

In de rubriek Erfgoed van de Week staat elke week een bijzondere archeologische vondst, vindplaats, voorwerp, monumentaal gebouw of historische plek in de stad centraal. Via de website amsterdam.nl/erfgoed en twitter @erfgoed020 delen de erfgoedexperts van Monumenten en Archeologie onder #erfgoed020 het erfgoed van de stad met Amsterdammers én overige geïnteresseerden.