AMSTERDAM - Geen groter plezier dan de overtocht per pont over het weidse IJ. Bevrijd uit de stad is het uitzicht altijd verrassend. Frisse wind. Een lichte deining. De geur van olie op de boot. Fietsers, brommerrijders, voetgangers. Het waterverkeer. De vreugde van het raken van de wal aan de overkant.

Naar het oosten de grote nieuwbouwwijken, naar het westen nog resten van de oude haven. Ook daar is veel opvallende nieuwbouw. Amsterdam bouwt hard aan de oevers van het IJ, waar eeuwenlang de haven was; de oerbron van de welvaart en macht van de stad. De haven zelf is verplaatst naar het westen, langs het Noordzeekanaal.

Noord groeit hard

Amsterdam Noord groeit. Het stadsdeel gaat naar de 100 duizend inwoners. Het verkeer tussen Noord en de rest van de stad explodeert. Het wordt steeds drukker op het IJ. De gemeente werkt met de 'Sprong over het IJ' eraan dit in goede banen te leiden. De komende jaren gebeurt er veel. De Noord/Zuidlijn wordt volgens planning op 22 juli 2018 geopend. Er is sprake van een nieuwe fiets- en voetgangersbrug bij het Java eiland.

Vrachtauto's op de pont

De drukte op het IJ en de verbinding naar Noord vormt al een oud probleem. Op foto's uit de jaren vijftig is te zien dat de pont ook gebruikt werd door vrachtauto's, auto's, bakfietsen, kinderen op de step. Beelden uit een ander tijdperk. De ponten puilden uit. De stad bezweek onder het autoverkeer. De Ringweg was er nog niet. Auto's raasden door de binnenstad.

In 1952 boden bewoners burgemeester D'Ailly een petitie aan voor een tunnel onder het IJ. In 1953 keurde de gemeenteraad het plan voor de tunnel goed. De gevelwand van de Prins Hendrikkade werd opengebroken, de smalle Valkenburgerstraat en Weesperstraat verbreed.

De tunnel was alleen voor auto's. De oplossing voor voetgangers en fietsers werd vergeten. In 1968 opende koningin Juliana de IJtunnel. De grootschalige infrastructuur voor de tunnel doorbrak het fijnmazige stadspatroon van de oude binnenstad. De Schellingwouderbrug was al in 1957 klaar en de Coentunnel in 1966.

In de middeleeuwen was het IJ een grote binnenzee. Die werd grotendeels ingepolderd. Het Buiksloterveer werd in 1308 het eerst genoemd, en was waarschijnlijk nog ouder. Het is een van de oudste openbaar vervoerverbindingen van Nederland.

Groots havenpanorama

Hoe belangrijk het IJ voor Amsterdam was is prachtig te zien op een profiel van Amsterdam vanuit de haven uit 1611. Claes Jansz Visscher (1587-1652) is de maker. Op de tekening is wonderbaarlijk veel te zien. Het IJ bracht ongekende rijkdom en contacten met de hele wereld.

In het midden zit de 'stedenmaagd', links staan kamelen en mannen met tulbanden. Rechts zijn Hollanders te zien die hun waar uit het achterland brengen. De vele schepen zijn het middel voor de winstgevende handel. Op de achtergrond is de steenrijke stad te zien, toen hét pakhuis van de wereld. Twee jaar later begon de bouw van de grachtengordel. Het IJ maakte Amsterdam schatrijk.