AMSTERDAM - Zondagavond 4 oktober 1992: het El Al vliegtuig boort zich in de flats Klein-Kruitberg en Groeneveen in Zuidoost. Kort daarna gaat de pieper van forensisch arts van de GGD Amsterdam Udo Reijnders af.

“Ik belde de meldkamer van de GGD en hoorde dat er een vliegtuig was neergestort. Ik hóórde het wel, maar besefte het nog niet. Sterker nog, ik geloofde het niet en moest hard lachen. Sja, dat lachen verging mij bijzonder snel. Dit was écht.

“Ik hóórde het wel, maar besefte het niet”

Ik spoedde mij naar de GGD en nam in de auto haastig een handvol paracetamol in. Ik hoopte daarmee een snel opkomende hoofdpijn te onderdrukken. Tevergeefs. Wat ik in de Bijlmer zag, overtrof elke kwaal. Het was een hel op aarde”

“Zo’n enorme crisis nog niet eerder meegemaakt”

“In 1992 was ik 38 jaar en werkte als forensisch arts, met daarnaast de taak om tijdens een ramp als Medisch Leider op te treden. Maar zo’n enorme crisis hadden wij nog niet eerder meegemaakt. Collega’s van de meldkamer en ik gingen in een commandobusje van de GGD naar de rampplek. Daar zagen wij een enorme vuurzee en rookwolken. We schrokken vreselijk. Ik begon - heel praktisch - met het maken van een ‘gewondennest’ om slachtoffers op te vangen.”

“Ineens had ik door hoe moeilijk ik ademde”

“Maar tot onze verbazing bleven de enorme aantallen gewonden uit. Er waren geruchten dat gewonden in de buurt werden geholpen, of in een taxi waren gezet. Alles was onduidelijk. Uiteindelijk waren er meer dan 30 gewonden en bepaalden we hoeveel ambulances er nodig waren en wie als eerste zorg moest krijgen. Het waren geen fijne werkomstandigheden. Ineens had ik door hoe moeilijk ik ademde door de rook en hoe vreselijk het er stonk. Mijn vriendin vertelde later dat ze eerder róók dat ik thuiskwam, dan dat ze mij hoorde en zag. Het duurde nog dagenlang voordat de stank uit mijn lijf weg was.”

“Laag voor laag”

“De brand was uiteindelijk vrij snel onder controle. Daarna werd er in het puin gegraven. Laag voor laag. Het was belangrijk om te weten van welke verdieping van de flat het materiaal kwam. Wij moesten menselijke resten bekijken en van een code voorzien. Soms had je alleen een been of arm. Ja, dat klinkt enorm heftig, maar hier ben ik voor opgeleid. Als je tijdens je werk steeds in tranen uitbarst, dan ben je niet geschikt.”

“In mijn oude regenjas”

“Een groepje mensen – waaronder Burgemeester van Thijn en de toenmalige bureauchef van de politie in Zuidoost Welten – kwam langs om de rampplek te bekijken. Achteraf gezien was dat niet zonder gevaar voor instorten. Dat zou nu nooit meer mogen en kunnen. Witte pakken? Ik heb ze niet gezien, en ook wij hadden ze niet aan. Beschermende kleding kenden wij toen helemaal nog niet. Ik werkte in mijn oude regenjas. Pas na de Bijlmerramp werd er geoefend in rampenscenario’s. Tegenwoordig betreed je een Plaats Delict (PD) in beschermende witte pakken om zo min mogelijk sporen te mengen. Daar banjer je niet meer zomaar doorheen.”

25 jaar later

25 jaar geleden stond de forensische geneeskunde nog in de kinderschoenen. Datzelfde geldt voor de rampenbestrijding en crisismanagement van de gemeente Amsterdam. Naar aanleiding van de Bijlmerramp zijn er flinke lessen geleerd. Elke gemeente is nu wettelijk verplicht zich voor te bereiden op rampen en zware ongevallen, die zich op hun grondgebied kunnen voordoen.

Meer lezen?

  • Crisisbeheersing door gemeenten
  • In ramp- en crisissituaties coördineert en regisseert de GHOR de geneeskundige hulpverlening en stemt deze af met andere betrokken partijen, zoals brandweer, politie en gemeenten.
  • Een eerstelijns forensisch arts houdt zich onder andere bezig met medische zorg voor arrestanten en gedetineerden, forensisch medisch onderzoek (‘sporenonderzoek’) bij verdachten en slachtoffers van geweld en is gemeentelijk lijkschouwer bij slachtoffers van, onder andere, moord en doodslag, dodelijke ongevallen, suïcide. Naast forensisch arts is Prof.dr. U.J.L. (Udo) Reijnders ook bijzonder hoogleraar Eerstelijns forensische geneeskundein het AMC op de afdeling Sociale Geneeskunde (Universiteit van Amsterdam).